Zira-i Ürünlerde Öşür

(Kütüb-i Sitte, Cild 7, s. 373)

“İslâm âlimleri, yerden çıkan zira-i mahsüllerin hepsine zekat düşüp, düşmeyeceği hususunda farklı görüşlere ulaşmışlardır.

Şöyle ki:

1- İmâm-ı Azam nisap aranmaksızın (malın) az veya çok, yerden çıkan her mahsüle zekat düşeceği kanaatındadır. (Zekatda öşürde, devlet alınca ikisine birden toplum olarak zekat deniliyor. Gümrük vergisi ile, maliye vergisine ikisine birden vergi dendiği gibi. Halbuki ayrı ayrı söylersen maliye vergisi, gümrük vergisi deniyor. Bunu bazı âlimlerimiz karıştırıyor. Arada fark yokmuş. İkisi de zekatmış fakire verilirmiş gibi söylüyorlar.)

Ancak tabiatta kendiliğinden yetişen, kamış, odun ve ot gibi şeyler istisna tutulmuştur. Şayet bunların ziraatı yapılır, kasden ot ve kamış yetiştirilirse bunlarada zekat düşer. Zahiriler, nehaî, mücahid, hammad, züfer, Ömer ibn-i Abdülaziz'in de bu görüşte oldukları bilinmektedir.

2- Dayanıklı olan mahsulleri miktarı beş vask'ı (ölçü) bulursa öşür vacip olur. Ebu Yusuf ve Muhammed bu görüştedir. Bunlara göre sebzelerde kavun, karpuz, hıyar gibi mahsüllerde öşür yoktur. İmam Muhammed ayva, incir, elma, armut, şeftali, kayısı, erik gibi meyveleri dayanıklı olmayanlar arasında gördüğü için bunlarda da zekat olmayacağını söyler.

el-Yenâbî'de bir yıl devam edebilecek durumda olan ceviz, badem, fındık, fıstık gibi meyvelere öşür vacip olduğu belirtilirken el-Mebsut'ta Ebû Yusuf'a göre ceviz, badem ve fıstıkta öşürün vacip olduğu Muhammed'e göre vacip olmadığı kaydedilmiştir.

Üzüm ve yaş hurma gibi kurutulduğu takdirde bir yıl dayanan meyvelere öşür vaciptir.

3- Şafiî ve Malike buğday, arpa, mısır, pirinç, mercimek, nohut, bakla, fasulye ve bezelye gibi biriktirilip yiyecek yapılan şeylerde öşür vaciptir.

4- İmam Ahmed'e göre dayanıklı olan, kurutulan ve ölçekle ölçülen hububat ve meyvelerde öşür vaciptir.

5- Hammad ibn-i Süleyman hububat, sebze ve meyvelerde öşür vaciptir demiştir.

6- Evzâ-i, Sevrî, ibn-i Ebî Leyâ gibi bazıları ziraat yoluyla elde edilenlerden sadece buğday ve arpa ile meyvelerden sadece kuru hurma ve kuru üzüm için öşür vaciptir demiştir. (Peygamberimiz (Sallallahu aleyhi vesellem)'in zamanında bu meyvelerin bir çoklarının yetiştiği yerler alınmamıştı. Onun için verilecek. Öşürü imamlar seçiyor, her imamın görüşüne göre değişiyor. İşte mezheb gerekli oluyor.) Ancak Evzâ-î zeytinde de öşür olduğunu söylemiştir dedi. Hasan Basri ve zühri hazretleri ikiyüz dirhem kıymetine ulaşan sebzede öşür vardır demiştir.

8- Zahiriler vask'la (ölçekle) ölçülen şeylerin beş vask'a ulaşan miktarına, vask'la ölçülmeyenlerin ise azına, çoğuna zekat vardır demişlerdir.

(Fetâvâyi Hindiyye, Cild 1, Sayfa: 606)